Investeringen

Utrecht staat de komende jaren voor grote maatschappelijke en fysieke opgaven. Om de ambities uit het coalitieakkoord 2026-2030 te realiseren zijn investeringen nodig in onder meer woningen, voorzieningen, mobiliteit, openbare ruimte en het toekomstbestendig maken van de stad. Tegelijkertijd vraagt de financiële positie van de gemeente om scherpe keuzes en een zorgvuldige afweging van investeringen.
In het Coalitieakkoord is daarom een financieel perspectief opgenomen voor de investeringsopgaven tot en met 2040. Voor de periode 2026-2030 vormt dit een concreet financieel kader waarbinnen investeringskeuzes worden gemaakt. Voor de langere termijn biedt het perspectief richting aan een evenwichtige ontwikkeling van de stad binnen de beschikbare financiële mogelijkheden.
Om de uitvoering van het coalitieakkoord financieel beheersbaar en uitvoerbaar te houden, is afgesproken om te werken met een investeringsplafond als instrument voor centrale sturing op de gemeentelijke investeringsportefeuille. We maximeren het bedrag aan investeringskredieten dat per begrotingsjaar nieuw geautoriseerd mag worden op 300 miljoen euro en indexeren dat bedrag jaarlijks. Het plafond heeft geen impact op reeds geautoriseerde investeringen. Met het plafond wordt voorkomen dat de totale investeringsportefeuille in de komende jaren onbegrensd toeneemt.
De investeringsopgave van de gemeente richt zich op het beheer en onderhoud van bestaande voorzieningen, het toekomstbestendig maken van de stad, het uitbreiden van voorzieningen voor een groeiende bevolking en het mogelijk maken van woningbouw en gebiedsontwikkeling. Door deze opgaven in samenhang te beschouwen, kunnen keuzes explicieter worden gemaakt en kunnen middelen daar worden ingezet waar zij het meest bijdragen aan de doelstellingen van het coalitieakkoord.
Ter ondersteuning van deze sturing werken wij met het programma Grip op investeringen . Dit programma draagt bij aan beter inzicht in de totale investeringsportefeuille en in afzonderlijke investeringsprojecten. Hierdoor ontstaat meer zicht op prioriteiten, voortgang, bestedingen, financiële effecten en beschikbare uitvoeringscapaciteit. Dit versterkt de basis voor integrale investeringsafwegingen op korte, middellange en lange termijn. Verbeteracties zoals een investeringsoverzicht met uitgavenramingen zijn vanaf de Programmabegroting 2025 ingesteld, waardoor er bij de jaarstukken ook specifieker dan voorheen afwijkingen tussen raming en realisatie van investeringsuitgaven per doelstelling kunnen worden aangegeven en toegelicht. Daarnaast is, zoals hierboven aangegeven, een investeringsplafond uitgewerkt.
In 2027 en 2028 werken we onder andere aan:

• een methodiek voor het toetsen van investeringen op uitvoerbaarheid en beschikbare capaciteit (motie 365-2025);
• maatregelen om investeringsvolumes en bijbehorende kapitaallasten realistischer te ramen en beter aan te laten sluiten op de daadwerkelijke realisatie.

De middelen uit het Coalitieakkoord 2026-2030 voor nieuwe investeringen zijn voorlopig geplaatst op een centrale stelpost in het programma Algemene middelen en overhead. Deze stelpost omvat zowel kapitaallasten als onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten. De onderhouds-, beheer- en voorbereidingskosten worden bij de Voorjaarsnota 2027 verplaatst naar de programma's waar deze betrekking op hebben. De kapitaallasten blijven centraal geraamd en er wordt een proces uitgewerkt waarin de verantwoording van deze middelen goed is geborgd, zodat centrale sturing op de ontwikkeling van de investeringsportefeuille en de bijbehorende kapitaallasten is georganiseerd, waarbij niet-benutte kapitaallasten vrijvallen ten gunste van de integrale afweging. Dit zal binnen het traject van Grip op investeringen worden uitgewerkt.
Via de reguliere begrotingscyclus informeren wij uw raad over de ontwikkeling van de investeringsportefeuille, de uitvoering van de afspraken uit het coalitieakkoord en de voortgang van de maatregelen die bijdragen aan een financieel beheersbare en uitvoerbare investeringsagenda.

Uitgangspunten investeringsprognose

Bij omvangrijke investeringsportefeuilles is het gebruikelijk dat niet alle investeringen volgens planning worden uitgevoerd. Projecten kunnen vertraging oplopen door bijvoorbeeld capaciteitstekorten in de bouwsector, juridische procedures, netcongestie, wijzigingen in de projectscope of beperkte capaciteit binnen de eigen organisatie. Hierdoor ligt de realisatie van investeringen in de praktijk lager dan 100% van de oorspronkelijke planning.
Als gevolg hiervan schuiven investeringsuitgaven door naar latere jaren en ontstaat een ophoping van reeds geautoriseerde investeringen in de meerjarenraming, ook wel een boeggolf genoemd. Voor het opstellen van de geprognosticeerde balans worden de investeringsuitgaven daarom gebaseerd op een realistische inschatting van het verwachte uitvoeringstempo van de investeringsportefeuille.
Op basis van historische realisatiecijfers gaan wij uit van een trendmatige groei van de investeringsuitgaven van gemiddeld circa 20 miljoen euro per jaar. Deze ontwikkeling sluit aan bij de gerealiseerde groei van de investeringsuitgaven in de afgelopen jaren. De daadwerkelijke realisatie kan per jaar echter variëren. In jaren waarin meerdere omvangrijke projecten gelijktijdig in uitvoering zijn, kan de groei van de investeringsuitgaven hoger uitvallen. Omgekeerd kan deze lager zijn wanneer projecten later starten of vertraging oplopen.
Door de ramingen van de investeringsprognose beter aan te laten sluiten op de uitvoeringscapaciteit en projectplanningen, wordt de bestaande boeggolf van reeds geautoriseerde investeringen geleidelijk afgevlakt en worden investeringsuitgaven evenwichtiger over de jaren verdeeld. Hiermee ontstaat een realistischer beeld van de financiële ontwikkeling, terwijl tegelijkertijd uitvoering wordt gegeven aan de bestaande kredietvoorraad en blijvend wordt geïnvesteerd in de stad.

Investeringskredieten per begrotingsprogramma  
Met vaststelling van deze programmabegroting autoriseert de gemeenteraad nieuwe investeringskredieten ter hoogte van in totaal 92,4 miljoen euro. Voorbeelden hiervan zijn de sporthal Vleuten, verduurzaming gemeentelijk vastgoed en diverse investeringen in (tijdelijke) onderwijshuisvesting. De nieuwe investeringskredieten worden toegelicht in de betreffende begrotingsprogramma's. 
Daarnaast autoriseert de gemeenteraad met deze programmabegroting wijzigingen van bestaande investeringskredieten voor een totaal van 75,4 miljoen euro. Het betreft onder meer de jaarlijkse tranches van het programma Werven en van de rioolvervanging binnen het programma Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed). Binnen het programma Levendige en gezonde stad wordt onder andere het investeringskrediet voor het Berlijnplein aangepast. 
De programmabegroting is niet het enige moment waarop de gemeenteraad investeringskredieten of wijzigingen daarop autoriseert. Besluitvorming hierover vindt gedurende het jaar plaats via: 

• De eerste bestuursrapportage 2026 (26,2 miljoen euro);

• De tweede bestuursrapportage 2026 (49,2 miljoen euro);

• Afzonderlijke (raads)voorstellen in 2026 (8,2 miljoen euro). 

Inclusief de autorisaties die onderdeel uitmaken van deze programmabegroting (167,8 miljoen euro) wordt over een periode van twaalf maanden voor in totaal 251,3 miljoen euro aan investeringskredieten geautoriseerd (zie tabel 1). Dat bedrag ligt aanzienlijk lager dan in voorgaande begrotingsjaren. Ook blijft dit ruim onder het investeringsplafond van 300 miljoen euro per jaar, als we dit plafond toepassen op de som van de kredietautorisaties bij de eerste en tweede bestuursrapportage in 2026, afzonderlijke raadsvoorstellen in 2026 en autorisaties in deze programmabegroting.

Bij de nieuw te autoriseren kredieten uit voorgaand tabel gaat het zowel om nieuwe projecten als om aanpassing van eerder geautoriseerde kredieten. In de verschillende begrotingsprogramma’s in deze begroting wordt verder inhoudelijk toegelicht.
In tabel 2 is de totale investeringsomvang per programma weergegeven. De tabel omvat zowel de reeds geautoriseerde investeringskredieten als de nieuw aan te vragen kredieten. Daarnaast wordt per programma inzicht geboden in de gerealiseerde investeringen en de investeringsuitgavenramingen voor de periode 2026-2032. Deze ramingen weerspiegelen het verwachte uitgavenpatroon van de investeringen in de komende jaren.